กระทรวงเกษตรและสหกรณ์เป็นหนึ่งในกระทรวงที่ทรงอิทธิพลต่อเศรษฐกิจไทยสูง เพราะเป็นผู้มีบทบาทต่อปากท้องและกระเป๋าเงินของคนทั้งประเทศ
หน้าที่ของกระทรวงเกษตรไม่ได้มีแค่ดูแลเรื่องปลูกพืชหรือปศุสัตว์ เพราะความจริงแล้วครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ เป็นกระทรวงที่มีอยู่ 3 บทบาทด้วยกัน คือ
1) บริหารทรัพยากรของประเทศ
น้ำ : วางแผนระบบชลประทาน จัดสรรน้ำเพื่อการเกษตรและอุปโภคบริโภค ซึ่งเป็นส่วนสำคัญสำหรับชีวิตประจำวันของทุกคน ถ้าหากปีไหนบริหารน้ำพลาด เกิดภัยแล้ง ผลผลิตน้อยลง จะส่งผลถึงราคาสินค้าเกษตรพุ่ง กระทบกับต้นทุนวัตถุดิบและอาหารต่างๆ
ดิน : วิเคราะห์และปรับปรุงคุณภาพดิน พัฒนาที่ดินให้เหมาะสมกับการปลูกพืชแต่ละชนิด และจัดสรรที่ดินทำกิน (ส.ป.ก.)
พันธุ์พืชและสัตว์ : วิจัยและพัฒนาเมล็ดพันธุ์พืช พันธุ์สัตว์ และสัตว์น้ำ ให้มีความต้านทานโรคและให้ผลผลิตสูง
2) ส่งเสริมการเกษตร
สหกรณ์ : ส่งเสริมการรวมกลุ่มเป็นสหกรณ์เพื่อให้เกษตรกรมีอำนาจต่อรอง ซื้อปัจจัยการผลิตได้ถูกลง และเข้าถึงแหล่งเงินทุน ซึ่งเป็นระบบใหญ่ที่มีเงินหมุนเวียนเทียบเท่าธนาคารใหญ่เลยทีเดียว
มาตรฐานสินค้า : กำหนดมาตรฐานความปลอดภัยสินค้าเกษตร (เช่น GAP, Organic Thailand) เพื่อให้สินค้าส่งออกและขายในประเทศได้อย่างมั่นใจ เช่น หากไปซื้อผักแล้วพบว่ามีตรารับรอง Organic คนก็อาจมั่นใจได้ว่าผ่านกระบวนการปลูกและจัดเก็บตามธรรมชาติ สามารถบริโภคได้ปลอดภัย
3) ควบคุมสินค้า
คุมราคา : ทำงานร่วมกับกระทรวงพาณิชย์ในการสอดส่องราคาและแทรกแซงเมื่อราคาผลผลิตตกต่ำผ่านนโยบายต่างๆ เช่น สมมติราคายางตกต่ำ กระทรวงอาจให้เงินกู้กับสหกรณ์เพื่อรับซื้อยางของชาวบ้านมาเก็บไว้ ทำให้ซัพพลายในตลาดน้อยลง ราคายางก็จะปรับสูงได้ชั่วคร่าว
ควบคุมและป้องกันโรคในพืชและสัตว์ เช่น โรคอหิวาต์แอฟริกาในสุกร หรือศัตรูพืชต่างๆ หากพบว่าช่วงไหนเกิดการระบาดของโรคในสัตว์ กระทรวงเกษตรก็ต้องลงพื้นที่และใช้มาตรการควบคุม เพราะถ้าเกิดคุมไม่อยู่ เนื้อสัตว์ประเภทนั้นขาดตลาด ทำให้ราคาแพงได้
เพื่อให้เห็นภาพชัดขึ้น ลองดูจากชื่อหน่วยงานที่อยู่ภายใต้กระทรวงเกษตร เช่น
- กรมปศุสัตว์ : ดูแล วัว หมู ไก่ และการคุมโรคระบาดสัตว์
- กรมประมง : ดูแลเรื่องสัตว์น้ำและการปล่อยพันธุ์ปลา
- การยางแห่งประเทศไทย (กยท.) : ดูแลราคายางและพี่น้องชาวสวนยาง
- กรมส่งเสริมสหกรณ์ : ดูแลการรวมกลุ่มเพื่อสร้างอำนาจต่อรองให้กับเกษตรกรทั้งประเทศ
สรุปง่ายๆ ก็คือ กระทรวงเกษตรมีบทบาทคุมทรัพยากรและสิ่งที่อยู่รอบตัวทุกคนตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
- ต้นน้ำ คือดูแลน้ำ ดิน และเมล็ดพันธุ์พืช
- กลางน้ำ คือดูแลการปลูกพืชและการทำปศุสัตว์
- ปลายน้ำ คือดูแลราคาสินค้าเกษตร และจัดหาตลาดเพื่อส่งเสริมรายได้ของเกษตรกร
กระทรวงเกษตรได้งบประมาณเท่าไ?
ในงบประมาณปี 2569 กระทรวงเกษตรได้งบทั้งหมดราว 1.3 แสนล้านบาท เป็นกระทรวงที่ได้งบสูงสุดอันดับ 9 คิดเป็นสัดส่วน 3% ของงบประมาณแผ่นดินทั้งหมด
หน่วยงานที่ได้งบประมาณสูงสุด ได้แก่ กรมชลประทาน 87,697 ล้านบาท กรมปศุสัตว์ 5,819 ล้านบาท และกรมส่งเสริมการเกษตร 5,626 ล้านบาท
เรียกได้ว่า กระทรวงเกษตรคือผู้คุมต้นน้ำของจริง เพราะเป็นผู้บริหารจัดการน้ำ ซึ่งสำคัญที่สุดสำหรับการเพาะปลูกและผลิตพืชผลต่างๆ ไปจนถึงดูแลปศุสัตว์ และราคาสินค้า
บทบาทของกระทรวงเกษตรจึงเป็นเหมือนผู้ควบคุมปากท้องและกระเป๋าเงินของทุกคนในประเทศ
